„Ciekawym paradoksem jest to, że kiedy zaakceptuję siebie takim, jakim jestem, wtedy mogę się zmienić.”
— Carl Rogers „O stawaniu się osobą”
Osoby zainteresowane tą formą terapii prosimy o kontakt z Adamem Kamińskim.
Podstawowe założenia nurtu skoncentrowanego na osobie
Podejście person-centred (skoncentrowane na osobie, person-centred) wywodzi się z myśli Carla Rogersa i opiera się na obserwacji klinicznej, że w sprzyjających warunkach ludzie wykazują naturalną tendencję do większej spójności, realizmu i psychicznej integracji. Rogers nazwał ten proces jako samoaktualizację – naturalną tendencję do rozwoju, którą można odróżnić od świadomego dążenia do ustalonego celu. Ujawnia się ona, gdy nie jest blokowana przez lęk, ocenę lub presję zewnętrzną.
Źródłem zmiany nie są stosowane techniki czy instrukcje, lecz pochodzą z wewnętrznego ruchu, gdy osoba ma rzeczywisty kontakt z własnym doświadczeniem (Gendlin, 1997). W kontekście terapeutycznym wymagane jest stworzenie relacji zapewniającej właściwe warunki, osiągane przede wszystkim poprzez postawę terapeuty opartą na empatii, nieoceniającym przyjęciu i autentyczności.
Głębiej w filozofię Rogersa
U podstaw podejścia person-centred leży przekonanie, że to osoba najlepiej zna swoje doświadczenie, nawet jeśli nie potrafi go jeszcze jasno nazwać. Rolą terapeuty nie jest interpretowanie ani korygowanie z zewnątrz, lecz tworzenie relacji, w której to doświadczenie może zostać uważnie rozpoznane i zrozumiane.
Rogers opisał sześć warunków koniecznych i wystarczających dla zmiany terapeutycznej. Trzy z nich dotyczą postawy terapeuty i to one najczęściej są przywoływane, ponieważ mają kluczowe znaczenie w praktyce:
- Empatia oznacza zdolność do wczucia się w wewnętrzny świat klienta – rozumienia jego doświadczeń, uczuć i perspektywy z jego własnego punktu widzenia.
- Bezwarunkowe pozytywne przyjęcie odnosi się do postawy nieoceniającej – to bezwzględna akceptacja i uznanie wartości klienta jako osoby, niezależnie od jego zachowań, przekonań czy doświadczeń.
- Autentyczność (kongruencja) oznacza spójność między wewnętrznym doświadczeniem terapeuty a tym, co komunikuje na zewnątrz. Nie oznacza to, że terapeuta mówi wszystko, co myśli, lub że jego osobiste problemy dominują sesję. Oznacza to, że jest szczery w granicach właściwych dla relacji terapeutycznej.
Praca w nurcie person-centred nie wyklucza struktury ani konkretnych interwencji, o ile służą one procesowi klienta i nie zastępują relacji (Wilkins, 2017). Najważniejszym „narzędziem” pozostaje jednak kontakt – uważny, żywy i oparty na zaufaniu (Elliott et al., 2004).
Zmiana w podejściu person-centred polega na stopniowym zmniejszaniu rozbieżności między tym, jak osoba doświadcza siebie, a tym, jak funkcjonuje w życiu i w kontekście własnych oczekiwań. W miarę jak ta rozbieżność maleje, spada napięcie związane z wewnętrznym konfliktem i nadmierną samokontrolą. Relacja z samym sobą staje się mniej oceniająca, a sposób funkcjonowania bardziej elastyczny i zgodny z rzeczywistymi potrzebami.
Esencję tego podejścia dobrze oddają słowa Mearnsa i Thorne’a (2013, s. 165) „[…] when the core of self-acceptance is established, the most important part of the counselling work is accomplished and the change for the client is irreversible” – gdy fundament samoakceptacji zostaje zbudowany, kluczowa część pracy terapeutycznej jest wykonana, a zmiana staje się w praktyce nieodwracalna (tłum. AK). Nie oznacza to braku trudnych momentów czy regresów, lecz trwałą zmianę w sposobie odnoszenia się do siebie – także wtedy, gdy pojawiają się kolejne wyzwania.
Dla kogo
Podejście person-centred może być właściwe dla ludzi, którzy szukają realnej zmiany w sposobie, w jaki przeżywają siebie i swoje życie. Jeśli potrzebujesz jasnego celu, sprawdzania postępów i poczucia, że terapia „do czegoś prowadzi” – to podejście to uwzględnia. Jeśli natomiast oczekujesz instrukcji krok po kroku, intensywnego treningu umiejętności lub szybkiej interwencji objawowej, inne nurty mogą być lepszym wyborem.
W praktyce wiele osób decyduje się na tę formę pracy dlatego, że łączy ona uważną relację z konkretnymi zmianami w codziennym funkcjonowaniu.
Bibliografia
Gendlin, E. T. (1997) Focusing-Oriented Psychotherapy. New York: Guilford Press.
Elliott, R., Watson, J. C., Greenberg, L. S. (2004) Learning Emotion-Focused Therapy. Washington: APA.
Mearns, D., Thorne, B. (2013) Person-Centred Counselling in Action. 4. edycja, London: Sage.
Rogers, C. (2023) O stawaniu się osobą. Poznań: Rebis.
Wilkins, P. (2017) Person-Centred Therapy in Focus. London: Sage.